Een obligatie is een lening aan een overheid of bedrijf waarover je rente ontvangt. Aan het einde van de looptijd krijg je het geleende bedrag terug. Hieronder leg ik uit wat een obligatie precies is, hoe het werkt en wat een obligatie in een beleggingsportefeuille doet.
Wil je geen uitleg maar weten of en in welke obligaties je het beste kunt beleggen? Ga dan naar Beleggen in obligaties. Ben je helemaal nieuw met beleggen, begin dan bij Beleggen voor beginners.
Let op: met beleggen kun je jouw inleg verliezen.
Wat is een obligatie?
Een obligatie is een verhandelbaar bewijs van een lening die je aan een overheid of een bedrijf hebt gegeven. De uitgever is je geld schuldig en betaalt je daarvoor rente. Aan het einde van de looptijd krijg je de hoofdsom — de zogeheten nominale waarde — terug. Een obligatie is dus iets heel anders dan een aandeel: met een obligatie ben je schuldeiser, met een aandeel ben je mede-eigenaar.
Heeft een overheid of een bedrijf geld nodig, bijvoorbeeld voor een investering? Dan kan het dat lenen door obligaties uit te geven. Wie zo’n obligatie koopt, leent het geld uit en ontvangt in ruil daarvoor rente. De lening is opgeknipt in kleine stukken, zodat veel beleggers er ieder een deel van kunnen kopen.
De meeste obligaties hebben een vaste looptijd, van een paar maanden tot wel dertig jaar of langer. Gedurende die looptijd ontvang je rente, meestal jaarlijks. Loopt de obligatie af, dan betaalt de uitgever de nominale waarde aan je terug.
Hoe werkt een obligatie?
Een obligatie werkt als een lening met vaste afspraken: je leent een bedrag uit tegen een afgesproken rente en een afgesproken looptijd, en aan het einde krijg je je inleg terug. In de tussentijd ontvang je periodiek rente. Die rente, de couponrente, staat meestal vast voor de hele looptijd.
Even een voorbeeld. Stel, je koopt een obligatie met een nominale waarde van € 1.000, een looptijd van 5 jaar en een couponrente van 4%. Dan ontvang je vijf jaar lang elk jaar € 40 rente. Na vijf jaar lost de uitgever de obligatie af en krijg je je € 1.000 terug. Bij elkaar heb je dan € 200 rente ontvangen plus je oorspronkelijke inleg.
Een obligatie hoef je niet tot het einde van de looptijd aan te houden. De meeste obligaties zijn vrij verhandelbaar: je kunt ze tussentijds op de beurs kopen en verkopen. De koers schommelt dan mee met de marktrente. Stijgt de rente, dan daalt de koers van bestaande obligaties, en andersom. Dat heet renterisico; ik leg het verderop uit.
Wat heb je in bezit met een obligatie in portefeuille?
Met een obligatie in portefeuille ben je schuldeiser: je hebt een vordering op de uitgever, die je rente betaalt en aan het einde van de looptijd je inleg terugbetaalt. Je bent geen mede-eigenaar van het bedrijf of de overheid, zoals bij een aandeel. Dat verschil bepaalt waar een obligatie in je portefeuille goed voor is.
Beleggers gebruiken obligaties vooral als het stabiele, rustige deel van hun portefeuille. Kwalitatief goede obligaties bewegen minder heftig dan aandelen en geven een voorspelbare rente. Daardoor dempen ze de schommelingen van een portefeuille die verder uit aandelen bestaat. Vooral veilige staatsleningen doen dat goed: hun koers beweegt weinig mee met aandelen, en soms zelfs de andere kant op.
Dat stabiliserende effect is meteen het belangrijkste verschil met een aandeel. Een aandeel geeft je op lange termijn meer kans op rendement, maar ook meer beweeglijkheid. Een obligatie levert minder op, maar geeft je rust en voorspelbaarheid. Veel beleggers combineren de twee daarom in één portefeuille. Of, en in welke verhouding, je obligaties wilt aanhouden, lees je in Beleggen in obligaties.
Wat is een obligatiefonds?
Een obligatiefonds is een beleggingsfonds dat in honderden of duizenden obligaties tegelijk belegt. In plaats van zelf losse obligaties uit te zoeken, koop je één fonds en ben je meteen breed gespreid over veel verschillende leningen, looptijden en uitgevers. De meeste obligatiefondsen zijn indexfondsen of ETF’s die een obligatie-index volgen.
Het grote voordeel van een obligatiefonds is de spreiding: gaat één uitgever failliet, dan raak je maar een klein deel van je geld kwijt. Het verschil met losse obligaties is wel dat een fonds geen vaste einddatum heeft. Het fonds houdt steeds obligaties met een vergelijkbare gemiddelde looptijd aan en vervangt afgelopen obligaties door nieuwe. Je krijgt dus niet op een vast moment een vaste nominale waarde terug; de waarde van je fonds beweegt mee met de markt.
Wat is de yield en de yield to maturity?
De yield is het rendement van een obligatie, uitgedrukt als een percentage. De couponrente ligt vast, maar omdat de koers van een obligatie schommelt, verandert het werkelijke rendement mee. Koop je een obligatie onder de nominale waarde, dan ligt je yield hoger dan de couponrente; koop je hem erboven, dan ligt de yield lager. De yield zegt dus meer over je rendement dan de couponrente alleen.
Over het algemeen geldt: hoe langer de looptijd, hoe hoger de yield. Bij een langere looptijd loop je meer risico, onder meer op inflatie, en die hogere onzekerheid wordt vergoed met een hogere rente.
De yield to maturity (YTM), oftewel het rendement tot einde looptijd, gaat een stap verder. De YTM is het totale rendement dat je behaalt als je de obligatie tot het einde van de looptijd aanhoudt, inclusief alle rentebetalingen én het verschil tussen je aankoopkoers en de nominale waarde die je aan het einde terugkrijgt. Anders dan de gewone yield houdt de YTM rekening met de huidige waarde van toekomstige rentebetalingen. Daardoor kun je met de YTM het rendement van obligaties met verschillende looptijden en koersen eerlijk met elkaar vergelijken.
Het verband tussen looptijd en rente kun je in een grafiek uitzetten: de rentecurve. Op de horizontale as staat de looptijd, op de verticale as de bijbehorende rente. Meestal loopt die curve op — langere looptijden geven een hogere rente. Dat heet een normale of stijgende rentecurve. Soms is de curve juist dalend, een omgekeerde rentecurve; dat komt minder vaak voor en duurt meestal kort.
Wat is het verschil tussen een obligatie en een aandeel?
Het verschil tussen een obligatie en een aandeel zit in wat je bezit. Met een obligatie ben je schuldeiser: je hebt geld uitgeleend en krijgt rente plus je inleg terug. Met een aandeel ben je mede-eigenaar: je deelt mee in de winst en de waardegroei van een bedrijf, maar ook in de verliezen. Daaruit volgt het verschil in risico en rendement.
Een aandeel geeft op lange termijn meer kans op rendement, maar beweegt heftiger en kan in een slecht jaar fors in waarde dalen. Een obligatie levert doorgaans minder op, maar is rustiger en voorspelbaarder: je weet welke rente je ontvangt en wanneer je je inleg terugkrijgt. Bij een faillissement staan obligatiehouders bovendien vóór aandeelhouders in de rij om terugbetaald te worden.
In een beleggingsportefeuille vullen de twee elkaar aan. De aandelen zijn er voor het rendement op lange termijn, de obligaties voor de stabiliteit. Veel beleggers houden daarom een mix van beide aan en passen de verhouding aan naarmate ze ouder worden of minder risico willen lopen. Hoe je die afweging maakt en welke obligaties daarbij passen, lees je in Beleggen in obligaties.